Η Μεσόγειος, ειδικά φέτος, βρίσκεται σε ιστορικά θερμά επίπεδα, με θερμοκρασίες που σε σημεία πλησιάζουν και ξεπερνούν τους 31 βαθμούς. Πώς αυτό μπορεί να προκαλέσει επικίνδυνα φαινόμενα;
Η θερμοκρασία της Μεσογείου παίζει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των κακοκαιριών, ιδιαίτερα κατά το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο. Όταν η θάλασσα βρίσκεται σε πολύ υψηλότερες θερμοκρασίες από τις φυσιολογικές για την εποχή, η εξάτμιση αυξάνεται και η ατμόσφαιρα πάνω από τη θάλασσα μπορεί να συγκρατήσει περισσότερους υδρατμούς.
Το ενδιαφέρον αρχίζει όταν πάνω από αυτή τη θερμή και υγρή ατμόσφαιρα καταφτάσει μια ψυχρή αέρια μάζα, συνήθως πίσω από ένα ψυχρό μέτωπο ή μαζί με μια διαταραχή στη μέση και ανώτερη τροπόσφαιρα. Η μεγάλη διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στην πολύ θερμή επιφάνεια της θάλασσας και τον ψυχρότερο αέρα ψηλότερα αυξάνει την ατμοσφαιρική αστάθεια και μπορεί να δημιουργήσει ένα πολύ πιο ευνοϊκό περιβάλλον για ισχυρές καταιγίδες.
Γιατί η μεγάλη διαφορά θερμοκρασίας προκαλεί ισχυρά φαινόμενα;
Ο θερμός και υγρός αέρας κοντά στην επιφάνεια έχει την τάση να ανέρχεται, δημιουργώντας ανοδικά ρεύματα (updrafts), ενώ μέσα στις καταιγίδες δημιουργούνται και καθοδικά ρεύματα (downdrafts). Καθώς ο αέρας ανεβαίνει, οι υδρατμοί ψύχονται και συμπυκνώνονται, σχηματίζοντας νέφη, τα οποία ονομάζονται σωρείτες (cumulus). Όταν οι ανοδικές κινήσεις είναι αρκετά ισχυρές, τα νέφη αυτά μπορούν να αναπτυχθούν κατακόρυφα και να εξελιχθούν σε σωρειτομελανίες (cumulonimbus), δηλαδή τα γνωστά καταιγιδοφόρα νέφη.
Όσο ισχυρότερη είναι η κατακόρυφη ανάπτυξη μιας καταιγίδας, τόσο μεγαλύτερες μπορεί να είναι και οι ανοδικές και καθοδικές κινήσεις στο εσωτερικό της. Τα ισχυρά καθοδικά ρεύματα, όταν φτάνουν στην επιφάνεια, μπορούν να προκαλέσουν πολύ ισχυρές ριπές ανέμου. Παράλληλα, οι έντονες ανοδικές κινήσεις μπορούν να βοηθήσουν στη δημιουργία χαλαζιού μεγάλου μεγέθους και στην ανάπτυξη ιδιαίτερα ενεργών καταιγίδων.
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας: η ποσότητα υγρασίας. Μια πολύ θερμή Μεσόγειος μπορεί να τροφοδοτήσει την ατμόσφαιρα με μεγάλες ποσότητες υδρατμών. Γενικά, για κάθε 1°C αύξησης της θερμοκρασίας, η ατμόσφαιρα μπορεί να συγκρατήσει περίπου 7% περισσότερους υδρατμούς, εφόσον υπάρχει διαθέσιμη πηγή υγρασίας. Αυτό σημαίνει ότι μια θερμότερη θάλασσα μπορεί να παρέχει πολύ περισσότερη υγρασία στην ατμόσφαιρα.
Όταν αυτή η υγρασία μεταφερθεί προς μια περιοχή όπου υπάρχουν ισχυρές ανοδικές κινήσεις, μπορεί να οδηγήσει σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες βροχής. Γι' αυτό, σε ορισμένες περιπτώσεις, η θερμή θάλασσα δεν σημαίνει απλώς πιο ισχυρές καταιγίδες, αλλά και τη δυνατότητα για πολύ έντονες βροχοπτώσεις και πλημμυρικά φαινόμενα.
Φυσικά, η θερμή θάλασσα δεν αρκεί από μόνη της για να προκαλέσει ακραία φαινόμενα. Χρειάζεται ο κατάλληλος συνδυασμός θερμοκρασίας και υγρασίας κοντά στην επιφάνεια, ψυχρού αέρα ψηλότερα, ατμοσφαιρικής αστάθειας, δυναμικής υποστήριξης και κατάλληλων ανέμων. Όταν όμως όλα αυτά συνδυαστούν, μια ιστορικά θερμή Μεσόγειος μπορεί να δώσει στην κακοκαιρία πολύ περισσότερο «καύσιμο» και να αυξήσει σημαντικά την ένταση των φαινομένων.
Τι σημαίνει αυτό για το επόμενο διάστημα;
Η Μεσόγειος παραμένει ιδιαίτερα θερμή και, καθώς βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή του φθινοπώρου, η θάλασσα αναμένεται να διατηρήσει μεγάλο μέρος της θερμότητάς της για αρκετό διάστημα. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή από τον Σεπτέμβριο και έπειτα οι πρώτες πιο οργανωμένες ψυχρές αέριες μάζες αρχίζουν σταδιακά να κατεβαίνουν προς τη Μεσόγειο.
Επίσης, δεν είναι απαραίτητο να επηρεαστεί ολόκληρη η Μεσόγειος ταυτόχρονα. Μια κακοκαιρία μπορεί να βρει τις καλύτερες συνθήκες σε μια συγκεκριμένη περιοχή και να προκαλέσει εκεί πολύ ισχυρά φαινόμενα, ενώ σε άλλες περιοχές της Μεσογείου τα φαινόμενα να είναι αρκετά πιο περιορισμένα. Για παράδειγμα, σε μια συγκεκριμένη διάταξη μπορεί να ευνοείται περισσότερο η Ιταλία, ενώ σε διαφορετική περίπτωση η δραστηριότητα μπορεί να μετατοπιστεί προς την Ελλάδα ή άλλη περιοχή.
Ήδη, υπάρχει μεγάλη συμφωνία στα προγνωστικά στοιχεία για μια σημαντική αλλαγή του καιρού γύρω στις 9–10 Σεπτεμβρίου, με την έλευση ψυχρότερων αερίων μαζών και αισθητή πτώση της θερμοκρασίας. Το ακριβές σημείο όπου θα εκδηλωθούν τα ισχυρότερα φαινόμενα παραμένει ακόμη αβέβαιο. Αυτή τη στιγμή φαίνεται να υπάρχουν ενδείξεις για μεγαλύτερη δραστηριότητα προς την Ιταλία, χωρίς όμως να μπορεί να αποκλειστεί η επέκταση των φαινομένων προς τη χώρα μας.
Το επόμενο διάστημα, λοιπόν, θα έχει ιδιαίτερο μετεωρολογικό ενδιαφέρον. Η πολύ θερμή Μεσόγειος δεν σημαίνει ότι θα έχουμε απαραίτητα ακραία φαινόμενα, σημαίνει όμως ότι όταν εμφανιστεί η κατάλληλη ατμοσφαιρική διαταραχή, η διαθέσιμη ενέργεια και υγρασία θα μπορούν να είναι σημαντικά μεγαλύτερες.